Η τέχνη και οι τεχνίτες της ημερολογιακής γραφής

Η τέχνη και οι τεχνίτες της ημερολογιακής γραφής
Εκατόν τριάντα συγγραφείς, μουσικοί, εικαστικοί καλλιτέχνες, στοχαστές, αλλά και απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, που στράφηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στα ενδότερα του εαυτού τους, ανθολογούνται στον τόμο «Μυστικά του συρταριού. Η τέχνη και οι τεχνίτες της ημερολογιακής γραφής» (εκδόσεις Πατάκη) που έχει επιμεληθεί η Κατερίνα Σχινά.

Το βιβλίο παρουσιάζεται απόψε (28/6) στο βιβλιοπωλείο «Πλειάδες» (Σπ. Μερκούρη 62, Παγκράτι) όπου η Κ. Σχινά θα συζητήσει με τη δημοσιογράφο Κατερίνα Οικονομάκου.

Πώς ακριβώς προέκυψε η ιδέα για μια τέτοια σύνθεση;
«Ανέκαθεν μου άρεσε πολύ να διαβάζω ημερολόγια» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ανθολόγος: «Αισθανόμουν σαν να αποκρυπτογραφούσα ένα μυστικό, σαν να ξεδιάλυνα λιγάκι το αίνιγμα της δημιουργικότητας, ή και το ανάποδο - σαν ο λόγος τους περί εαυτού να καθιστούσε αυτό το αίνιγμα πιο θολό, πιο ερμητικό, πιο δυσεξήγητο και γι' αυτό πιο συναρπαστικό.

Με τον καιρό, έπαψα να περιορίζομαι στα ημερολόγια συγγραφέων, και άρχισα να διαβάζω και άλλα, ζωγράφων, μουσικών, στοχαστών, απλών ανθρώπων. Διαβάζοντάς τα εντυπωσιαζόμουν από κάποιες ακαριαίες εκλάμψεις σκέψης ή συναισθήματος, ή από το πώς κατάφερνε ένας ημερολογιογράφος να αποστάξει νόημα από την ασημαντότητα μιας στιγμής και βέβαια να μετατρέψει την τυχαιότητα, το χάος, την ασυναρτησία και τις αντιφάσεις του καθημερινού βίου σε σημαίνουσα μορφή. Και τότε, καθώς ο όγκος όσων διάβαζα και όσων σημείωνα μεγάλωνε, προέκυψε η ιδέα μιας ανθολογίας».

Η ανθολογία οργανώνεται σε έντεκα ενότητες, που καλύπτουν τη σχέση του εαυτού με τους άλλους, τις συναναστροφές και τις γνωριμίες, τον έρωτα και το γράψιμο, τα ταξίδια και τη φύση, αλλά και τη βία, τα όνειρα, την απώλεια, τη φθορά και τον θάνατο.

«Ο αναγνώστης» εξηγεί η Κ. Σχινά «συναντάει κάθε λογής εγγραφές: προσωπικές, αυτοαναφορικές, ενδοσκοπικές, αυτοσχολιαστικές, αντικειμενικές, χρονογραφικές, κοινωνικά κριτικές. Σε πολλές το ίδιο το ημερολόγιο προσωποποιείται, σαρκάζεται, συζητείται, αμφισβητείται, αλλά δεν παύει ποτέ να αποτελεί, σχεδόν για όλους όσοι το κρατούν, "κάτοπτρον εαυτού". Σκέφτομαι τα ημερολόγια της Βιρτζίνια Γουλφ, της Αναΐς Νιν (όργανο αυτογνωσίας και αυτοδημιουργίας ονομάζει τις καταγραφές της), ή του Τολστόι (“μέσο αυτοκριτικής'' θα αποκαλέσει τις δικές του).

Τέλος, θεωρώ ότι ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι εγγραφές που μετατρέπουν τα ημερολόγια σε ιστορικές πηγές, εκείνα που διαβάζονται σαν ντοκουμέντα εποχής - από το ημερολόγιο των αδελφών Γκονκούρ (ιδιαιτέρως κουτσομπολίστικο αλλά και ζωντανό) έως το σπαρακτικό ημερολόγιο του Γερμανοεβραίου καθηγητή γαλλικής λογοτεχνίας Βίκτορ Κλέμπερερ, το οποίο κρατούσε τη δεκαετία του 1930 και αποτυπώνει ανατριχιαστικά την ανάδυση του ναζισμού».

Με ποια κριτήρια ανθολογήθηκαν όλοι αυτοί οι συγγραφείς; «Με πόνο καρδιάς απέσπασα εγγραφές από το σώμα εκτενών ημερολογίων - όλες μου φαίνονταν ενδιαφέρουσες, όλες είχαν κάτι να πουν. Ένιωθα πολύ έντονα αυτό που είχε γράψει ένας μελετητής του είδους, ότι τα ημερολόγια δεν είναι απλώς βιβλία που γράφτηκαν, είναι βιβλία που συνέβησαν - γι' αυτό και το να σπάσω την ακολουθία των συμβάντων όπως εκδιπλωνόταν μέρα τη μέρα και να συμβάλω στον περαιτέρω θρυμματισμό τους, μου φαινόταν βέβηλα αυθαίρετο.

Έτσι κι αλλιώς, όμως, το ημερολόγιο είναι το καταφύγιο του θραύσματος, είπα και παρηγορήθηκα, οπότε διάλεξα "θραύσματα" που μου φαίνονταν ενδιαφέροντα από ψυχολογική, κοινωνική και ιστορική άποψη. Έχοντας πάντα κατά νου, ποιος ήταν ο πυρήνας της έλξης τόσων δημιουργών προς την αυτοβιογραφία: το ότι η αυθιστόρηση αντιτάσσει στην ανυπαρξία ενός ενιαίου και αδιάσπαστου εγώ τον λόγο περί αυτού του εγώ - και ο λόγος είναι το μόνο μέσο που μετατρέπει τη ρήξη σε συνέχεια, προσδίδοντας έτσι στον εαυτό μια ψευδαίσθηση έστω παρηγορητικής ενότητας», καταλήγει η Κατερίνα Σχινά.

Β. Χατζηβασιλείου (ΑΠΕ - ΜΠΕ)

Σχετικά Videos

Powered by TUODY Software